„Pocisk podwodny” nie jest ścisłą nazwą jednej klasy uzbrojenia. W terminologii wojskowej może oznaczać przede wszystkim torpedę, która porusza się pod wodą, albo pocisk balistyczny wystrzeliwany z zanurzonego okrętu podwodnego, lecz później lecący w atmosferze. To rozróżnienie ma znaczenie, ponieważ oba systemy różnią się napędem, trajektorią, sposobem naprowadzania i przeznaczeniem.
Pocisk podwodny – co oznacza to określenie?
Torpeda jest samobieżnym środkiem bojowym przeznaczonym do ruchu w wodzie. Okręt, samolot lub wyrzutnia może wypuścić ją pod powierzchnią albo w jej pobliżu, a następnie torpeda samodzielnie płynie w stronę celu. Jej głównymi celami są okręty nawodne i podwodne.
Drugą kategorię stanowią pociski wystrzeliwane z okrętów podwodnych. Przykładem jest SLBM, czyli submarine-launched ballistic missile. Taki pocisk startuje z zanurzonej jednostki, ale po opuszczeniu wody przechodzi do lotu napędzanego rakietowo, a następnie może poruszać się po trajektorii balistycznej. Nie jest więc „pociskiem podwodnym” w tym samym sensie co torpeda.
Zobacz także: Pocisk przeciwlotniczy – rodzaje, działanie i zastosowanie
Torpeda a SLBM – najważniejsze różnice
Najłatwiej rozdzielić te pojęcia, sprawdzając, gdzie odbywa się zasadnicza część lotu lub ruchu bojowego. Torpeda pozostaje w środowisku wodnym. SLBM wykorzystuje wodę tylko jako miejsce startu, by później kontynuować lot w powietrzu i przestrzeni balistycznej.
| Cecha | Torpeda | SLBM – pocisk balistyczny |
|---|---|---|
| Napęd | Napęd przeznaczony do ruchu hydrodynamicznego w wodzie | Silnik rakietowy używany podczas startu i fazy napędzanej |
| Trajektoria | Podwodna, zwykle na określonej głębokości | Start spod wody, następnie lot atmosferyczny i balistyczny |
| Typ celu | Okręty nawodne i podwodne | Przede wszystkim cele strategiczne na lądzie |
| System naprowadzania | Najczęściej akustyczny, inercyjny lub przewodowy | Układ inercyjny, a w wybranych rozwiązaniach także dodatkowe systemy korekcji |
W torpedach szczególne znaczenie ma wykrywanie sygnatury akustycznej celu. Niektóre konstrukcje otrzymują dane przez przewód łączący je z wyrzutnią, inne korzystają z własnego sonaru i naprowadzania po wypuszczeniu. W przypadku SLBM priorytetem jest precyzyjne określenie położenia wyrzutni oraz stabilność lotu po wyjściu pocisku z wody.
Jak pocisk jest wystrzeliwany z zanurzonego okrętu?
Wyrzutnia pionowa i wyjście spod wody
Strategiczne okręty podwodne mogą korzystać z pionowych zespołów startowych, określanych skrótem VLS od vertical launch system. Pocisk znajduje się w specjalnym silosie, który musi być odizolowany od ciśnienia panującego na zewnętrznym kadłubie. Woda nie może dostać się do wnętrza silosu w sposób zakłócający przygotowanie i wyrzut.
Podczas startu pocisk jest wypychany z silosu, często przy użyciu gazu wytworzonego przez generator gazowy. Silnik rakietowy uruchamia się dopiero po opuszczeniu wody albo w końcowej fazie wynurzania, zależnie od zastosowanego rozwiązania. Takie podejście ogranicza ryzyko uszkodzenia okrętu przez gazy wylotowe i pozwala zachować jego zanurzenie.
Polecamy: Pocisk rakietowy – budowa, rodzaje i zasada działania
Ciśnienie, stateczność i skrytość
Start z dużej głębokości wymaga kontrolowania ciśnienia, szczelności oraz sił działających na pocisk i okręt. Sama wyrzutnia musi pracować bez gwałtownego zaburzenia równowagi jednostki. Okręt powinien też ograniczyć hałas i inne sygnały, które mogłyby ujawnić miejsce rozpoczęcia ataku.
Napęd AIP, czyli Air Independent Power, dotyczy napędu okrętu, a nie rodzaju przenoszonego pocisku. Systemy tego typu pozwalają części niejądrowych okrętów podwodnych dłużej pozostawać pod wodą bez pobierania powietrza atmosferycznego. Mogą wykorzystywać między innymi ogniwa paliwowe. Nie oznacza to automatycznie, że każda jednostka AIP przenosi SLBM, ponieważ zdolność rakietowa zależy od konstrukcji kadłuba, silosów, systemów dowodzenia i doktryny danego państwa.
Przykładem połączenia napędu AIP z możliwością podwodnego startu pocisku balistycznego był okręt typu Dosan Ahn Changho należący do Korei Południowej. W testach tej klasy wykorzystano pocisk Hyunmoo 4-4. Sam fakt zastosowania napędu niezależnego od powietrza nie zmienia klasyfikacji broni: Hyunmoo 4-4 pozostaje pociskiem wystrzeliwanym spod wody, a nie torpedą.
Znaczenie strategiczne podwodnych systemów uzbrojenia
Różne rodzaje broni podwodnej pełnią odmienne funkcje w działaniach morskich:
- Odstraszanie strategiczne – okręty z SLBM mogą ukrywać się przez długi czas i zachować zdolność do przeprowadzenia odwetu.
- Walka z okrętami – torpedy służą do zwalczania jednostek nawodnych i podwodnych, często bez ujawniania pozycji strzelającego.
- Skrytość działania – zanurzenie ogranicza możliwość wykrycia okrętu przez obserwację optyczną i część systemów rozpoznania.
- Przeżywalność platformy – położenie pod wodą, cicha praca napędu i mobilność zwiększają szansę zachowania okrętu po wykonaniu zadania.
W ścisłym znaczeniu torpeda jest podwodnym środkiem bojowym, natomiast SLBM jest pociskiem podwodnie wystrzeliwanym. Wspólną cechą obu systemów pozostaje wykorzystanie okrętu podwodnego i przewagi skrytego działania, lecz ich budowa, cele oraz sposób poruszania się są zasadniczo różne.
