Pocisk moździerzowy to stabilizowany brzechwowo granat wystrzeliwany z gładkolufowej broni stromotorowej. Zmienny ładunek miotający nadaje mu prędkość, brzechwy utrzymują właściwe położenie w locie, a zapalnik uderzeniowy inicjuje wybuch po kontakcie z celem.
Czym jest pocisk moździerzowy?
Moździerz prowadzi ogień po stromym torze, dlatego pocisk może spaść na cel znajdujący się za przeszkodą terenową, w zagłębieniu lub za zabudową. W przeciwieństwie do klasycznych pocisków artyleryjskich przeznaczonych do luf gwintowanych, pocisk moździerzowy nie uzyskuje stabilizacji przez szybki obrót nadany mu przez gwint.
Jego konstrukcja współpracuje z gładką lufą. Po opuszczeniu przewodu lufy pocisk leci z częścią ogonową skierowaną do tyłu, a znajdujący się tam zespół brzechw działa podobnie jak stabilizator aerodynamiczny. Kąt podniesienia lufy oraz dobrany przed strzałem ładunek miotający wpływają na prędkość wylotową i zasięg.
Z czego składa się pocisk moździerzowy?
Budowa amunicji może różnić się zależnie od kalibru i przeznaczenia, ale typowy granat odłamkowo-burzący ma kilka podstawowych elementów:
| Element | Opis i funkcja |
|---|---|
| Korpus | Metalowa skorupa mieszcząca ładunek wybuchowy. Po detonacji rozpada się na odłamki. |
| Zapalnik uderzeniowy | Mechanizm umieszczony zwykle w głowicy. Rozpoznaje gwałtowne zatrzymanie pocisku i uruchamia detonację. |
| Brzechwy | Tylny stabilizator aerodynamiczny utrzymujący pocisk w osi lotu. |
| Ładunek miotający | Źródło energii napędowej. Składa się z ładunku podstawowego i, w wielu konstrukcjach, dodatkowych pakietów prochowych. |
Zmienny ładunek miotający dobiera się przed oddaniem strzału. Większa liczba pakietów zwykle zwiększa prędkość wylotową i donośność, natomiast mniejszy ładunek pozwala prowadzić ogień na krótszym dystansie. Konkretne zasady doboru zależą od rodzaju moździerza i używanej amunicji.
Ładunek wybuchowy znajduje się w korpusie. W granatach odłamkowo-burzących jego detonacja wytwarza falę ciśnienia oraz odłamki, dlatego amunicja tego typu jest przeznaczona przede wszystkim do rażenia siły żywej i celów o lekkiej osłonie, a nie do precyzyjnego przebijania pancerza.
Jak przebiega działanie pocisku?
Cykl pracy obejmuje następujące etapy:
- Załadowanie – pocisk jest wprowadzany do gładkiej lufy od strony wylotu. W typowych moździerzach opada w dół przewodu lufy.
- Inicjacja – spłonka znajdująca się w ładunku podstawowym uderza w nieruchomą iglicę umieszczoną w stopie moździerza.
- Zapłon i wyrzut – zapłon ładunku podstawowego uruchamia spalanie dołączonych pakietów miotających. Powstające gazy wypychają pocisk z lufy.
- Stabilizacja w locie – brzechwy utrzymują pocisk w prawidłowym położeniu aerodynamicznym. Nie jest do tego potrzebne gwintowanie lufy ani stabilizacja obrotowa.
- Zadziałanie zapalnika – po uderzeniu w przeszkodę gwałtowne wyhamowanie powoduje przesunięcie elementu bezwładnościowego lub mechanizmu iglicowego wewnątrz zapalnika. Iglica uderza w spłonkę, a ta inicjuje detonację ładunku wybuchowego.
W zależności od konstrukcji zapalnik może być ustawiony na działanie natychmiastowe albo krótką zwłokę. Podstawowa zasada pozostaje jednak taka sama: zapalnik nie powinien zadziałać podczas transportu ani w chwili opuszczania lufy, lecz dopiero po kontakcie z celem.
Dlaczego moździerz ma gładką lufę?
W broni z lufą gwintowaną pocisk otrzymuje moment obrotowy, który stabilizuje go podczas lotu. Pocisk moździerzowy korzysta z innego rozwiązania. Jego brzechwy ustawiają tylną część w osi toru lotu, a odpowiedni rozkład mas pomaga zachować kierunek. Dzięki temu moździerz może mieć prostszą, gładką lufę i ładować amunicję od strony wylotu.
Stabilizacja brzechwowa nie oznacza, że pocisk musi obracać się tak jak pocisk artyleryjski z lufy gwintowanej. Ewentualny obrót może występować wskutek opływu powietrza lub konstrukcji brzechw, ale nie jest podstawowym mechanizmem stabilizacji. To rozróżnienie ma znaczenie dla zrozumienia całego systemu.
Stromy tor lotu pozwala razić cele zasłonięte przez teren, mury lub zabudowę. Ceną za prostotę konstrukcji i dużą elastyczność ognia jest zwykle mniejsza precyzja na bardzo dużych dystansach w porównaniu z częścią systemów artyleryjskich wykorzystujących lufy gwintowane. Ostateczny zasięg zależy od kalibru, kąta podniesienia, warunków atmosferycznych oraz przede wszystkim od dobranego ładunku miotającego.
Najkrócej mówiąc, pocisk moździerzowy nie jest obracany przez gwint lufy. Jego zasięg kształtuje zmienny ładunek miotający, lot stabilizują brzechwy, a wybuch uruchamia zapalnik uderzeniowy po kontakcie z celem.
