SU-57 to sowieckie oznaczenie amerykańskiego działa samobieżnego T48, zbudowanego na podwoziu transportera półgąsienicowego M3 i uzbrojonego w brytyjską armatę przeciwpancerną kalibru 57 mm. Pojazdy przekazane ZSRR w ramach programu Lend-Lease trafiły także do 1. Armii Wojska Polskiego, gdzie walczyły w końcowej fazie II wojny światowej.
Geneza i historia produkcji
Projekt lekkiego działa samobieżnego T48 powstał w Stanach Zjednoczonych w kwietniu 1942 roku. Konstruktorzy wykorzystali podwozie półgąsienicowego transportera opancerzonego M3, na którym zamontowano brytyjską armatę przeciwpancerną 6-funtową. W amerykańskiej nomenklaturze pojazd otrzymał oznaczenie T48.
Produkcję rozpoczęto w 1943 roku w zakładach White Motor Co. w Cleveland oraz Diamond Motor Car Co. w Chicago. Łącznie powstały 962 egzemplarze. Większość, czyli 680 dział, przekazano Wielkiej Brytanii w ramach programu Lend-Lease. Brytyjczycy uznali jednak, że armata 57 mm zapewnia zbyt małą siłę ognia wobec rosnącej odporności niemieckich czołgów. Część pojazdów pozbawiono uzbrojenia i wykorzystywano jako transportery.
ZSRR przyjął konstrukcję mimo jej ograniczeń. Na froncie wschodnim liczyła się nie tylko zdolność do przebijania pancerza, ale także mobilność, dostępność sprzętu i możliwość szybkiego wsparcia jednostek rozpoznawczych. Do Armii Czerwonej trafiło 650 egzemplarzy T48 – 241 w 1943 roku i 409 w 1944 roku. Sowieci nadali im oznaczenie SU-57. Właśnie dlatego określenia T48 i SU-57 dotyczą tego samego pojazdu, lecz pochodzą z dwóch różnych systemów oznaczeń.
Dane techniczne SU-57
Pojazd był lekkim działem samobieżnym przeznaczonym przede wszystkim do zwalczania celów opancerzonych i wsparcia pododdziałów rozpoznawczych. Otwarty przedział bojowy ułatwiał obsługę armaty, ale pozostawiał załogę bardziej narażoną na ostrzał i odłamki.
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Załoga | 5 osób |
| Masa | 9,53 t |
| Uzbrojenie | 1 armata M1 kal. 57 mm |
| Silnik | White AX, 148 KM |
| Prędkość maksymalna | 72 km/h |
| Zasięg po drodze | 320 km |
Służba w Wojsku Polskim
SU-57 znalazły się także w jednostkach formowanego na Wschodzie Wojska Polskiego. W marcu 1944 roku Armia Czerwona przekazała 15 pojazdów polskiemu 1. batalionowi rozpoznawczemu. W czerwcu tego samego roku sprzęt przydzielono do nowo utworzonego 7. Samodzielnego Dywizjonu Artylerii Samochodowej 1. Armii Wojska Polskiego.
Polskie SU-57 uczestniczyły w działaniach bojowych na Wale Pomorskim, na Pomorzu Zachodnim oraz podczas walk na terenie Niemiec. Ich podstawową zaletą była mobilność, która pozwalała towarzyszyć jednostkom rozpoznawczym i szybko zmieniać stanowiska. Armata 57 mm nie należała już do najpotężniejszych dział przeciwpancernych, ale nadal mogła być użyteczna przeciw lżejszym pojazdom opancerzonym oraz umocnionym punktom oporu.
Straty poniesione w czasie walk były znaczne. Według danych dotyczących stanu dywizjonu 10 maja 1945 roku pozostawało w nim tylko pięć sprawnych SU-57. Pozostałe pojazdy zostały zniszczone albo poważnie uszkodzone.
Po wojnie nietypowy sprzęt przekazano do jednostek Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. SU-57 pozostawały w polskiej służbie do końca lat pięćdziesiątych, kiedy ostatecznie wycofano je z uzbrojenia. Część pojazdów uniknęła złomowania i trafiła do instytucji wykorzystywanych przy produkcji filmowej.
Powojenne losy zachowanych egzemplarzy przedstawiają się następująco:
- Po zakończeniu wojny pojazdy przekazano jednostkom KBW.
- W polskiej służbie utrzymywano je do końca lat pięćdziesiątych.
- Kilka egzemplarzy ocalało po wycofaniu i uniknęło złomowania.
- Jeden z zachowanych pojazdów trafił do zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie w lutym 1973 roku.
Egzemplarz prezentowany w warszawskim muzeum nosił w 7. Samodzielnym Dywizjonie Artylerii Samochodowej numer taktyczny „507”. To jeden z nielicznych zachowanych na świecie przedstawicieli tej konstrukcji.
Znaczenie historyczne
Działo samobieżne SU-57 jest przykładem sprzętu powstałego dzięki współpracy przemysłowej i wojskowej kilku państw. Amerykańskie podwozie, brytyjska armata i sowieckie oznaczenie odzwierciedlają złożony system dostaw Lend-Lease. W historii Wojska Polskiego pojazd zapisał się przede wszystkim dzięki służbie w 7. Samodzielnym Dywizjonie Artylerii Samochodowej i udziałowi w walkach 1. Armii WP. Zachowane egzemplarze pozwalają dziś prześledzić nie tylko rozwój broni przeciwpancernej, ale także materialny ślad sojuszniczej pomocy z okresu II wojny światowej.
