Sprawdzian sprawności fizycznej żołnierza zawodowego jest obowiązkowym, corocznym egzaminem. Konkretne konkurencje i normy zależą od płci, wieku, kategorii zdolności oraz zajmowanego stanowiska. Ocenę końcową oblicza się jako średnią z czterech ćwiczeń, ale do zaliczenia potrzebne są co najmniej trzy oceny pozytywne.
Kiedy odbywa się sprawdzian?
Główny termin sprawdzianu przypada na maj i czerwiec. Żołnierz, który nie przystąpił do egzaminu w tym czasie, może zostać skierowany na sprawdzian we wrześniu. Wrześniowy termin jest także przewidziany dla osoby, która w maju lub czerwcu otrzymała ocenę niedostateczną. W dokumentacji pozostawia się wtedy wyższą ocenę uzyskaną w jednym z terminów.
Termin, miejsce i harmonogram ustala właściwy organ lub dowódca. Sprawdzian przeprowadza komisja egzaminacyjna, a jego wynik jest dokumentowany między innymi w karcie sprawdzianu i zaświadczeniu o jego zaliczeniu. Ocena może być uwzględniana przy ocenie okresowej żołnierza.
Od czego zależą wymagania?
Normy nie są jednakowe dla całego wojska. Rozporządzenie różnicuje je według płci, grupy wiekowej, kategorii zdolności oraz rodzaju stanowiska służbowego. Wiek ustala się przez odjęcie roku urodzenia od roku kalendarzowego, w którym odbywa się sprawdzian.
W praktyce żołnierz jest przypisywany do jednej z podstawowych kolumn stanowiskowych. Uproszczony podział wygląda następująco:
| Grupa | Typ stanowisk | Charakter wymagań |
|---|---|---|
| Kolumna 1 | Zespoły bojowe i szturmowe Wojsk Specjalnych oraz właściwe stanowiska specjalne Żandarmerii Wojskowej | Najwyższe wymagania związane ze specyfiką zadań |
| Kolumna 2 | Dowódcy pododdziałów, pozostali żołnierze Wojsk Specjalnych, wychowanie fizyczne i skoki spadochronowe | Wymagania dla stanowisk dowódczych i specjalistycznych |
| Kolumna 3 | Wybrane stanowiska pilotów i grupy pokładowej Sił Powietrznych | Normy dostosowane do służby w lotnictwie |
| Kolumna 4 | Pozostali żołnierze zawodowi z kategorią Z | Standardowe wymagania dla pozostałych stanowisk |
Osobno traktowani są żołnierze z kategorią Z/O. Wojskowa komisja lekarska wskazuje dla nich cztery ćwiczenia z określonego katalogu. Nie oznacza to jednak odrębnych progów ocen. Średnią oblicza się według tych samych przedziałów, a warunek minimum trzech ocen pozytywnych nadal obowiązuje.
Jakie konkurencje obejmuje sprawdzian?
Żołnierz wykonuje cztery ćwiczenia. Część konkurencji ma wariant alternatywny, dlatego dokładny zestaw zależy od kolumny, wieku, kategorii i wyposażenia ośrodka sprawności fizycznej.
Podstawowe obszary sprawdzianu obejmują:
- Wytrzymałość – marszobieg na 3000 m albo pływanie ciągłe przez 12 minut.
- Siłę – podciąganie na drążku wysokim albo uginanie i prostowanie ramion w podporze leżąc przodem.
- Szybkość i zwinność – bieg wahadłowy 10 × 10 m albo bieg zygzakiem, czyli „koperta”.
- Siłę mięśni tułowia – skłony tułowia w przód w czasie 2 minut.
W niektórych grupach i przy określonym wieku zamiast skłonów występuje próba związana z OSF. Jeżeli w kompleksie koszarowym nie ma ośrodka sprawności fizycznej, przepisy przewidują zastosowanie biegowego testu siłowego. Dla kategorii Z/O ćwiczenia wybiera wojskowa komisja lekarska, a wskazanie powinno być odnotowane w dokumentacji medycznej.
Jak oblicza się ocenę?
Każde ćwiczenie otrzymuje ocenę wynikającą z normy przypisanej do wieku, płci i kolumny stanowiskowej. Następnie oblicza się średnią arytmetyczną z czterech ocen:
| Średnia z ćwiczeń | Ocena końcowa | Znaczenie |
|---|---|---|
| 4,51 i więcej | Bardzo dobra | Najwyższy przedział oceny |
| Od 3,51 do 4,50 | Dobra | Pozytywna ocena sprawdzianu |
| Od 2,51 do 3,50 | Dostateczna | Pozytywna ocena sprawdzianu |
| 2,50 i mniej | Niedostateczna | Ocena negatywna |
Sama średnia nie wystarcza do zaliczenia. Żołnierz musi uzyskać co najmniej trzy oceny pozytywne z czterech ćwiczeń. Nieukończenie konkurencji albo nieprzystąpienie do niej oznacza ocenę niedostateczną z tego ćwiczenia.
Znaczenie ma również próba wytrzymałościowa. Jeżeli żołnierz otrzyma ocenę niedostateczną z marszobiegu na 3000 m albo pływania przez 12 minut, jego indywidualna ocena ze sprawdzianu nie może być wyższa niż dostateczna. Dlatego dobre wyniki w pozostałych konkurencjach nie zawsze pozwalają uzyskać wysoką ocenę końcową.
Jak wygląda przystąpienie do sprawdzianu?
Procedura obejmuje zarówno dopuszczenie do ćwiczeń, jak i późniejsze udokumentowanie wyników:
- Komisja sprawdza aktualne okresowe badania lekarskie żołnierza.
- Żołnierz otrzymuje kartę sprawdzianu sprawności fizycznej.
- Bezpośrednio przed egzaminem lekarz potwierdza w karcie możliwość przystąpienia do ćwiczeń.
- Żołnierz wykonuje konkurencje przed właściwą komisją egzaminacyjną, z zapewnionym zabezpieczeniem medycznym.
- Komisja wpisuje wyniki i oceny do karty, a następnie wystawia zaświadczenie o zaliczeniu sprawdzianu.
Wynik może być także przekazany do macierzystej jednostki, jeżeli żołnierz wykonywał w czasie egzaminu zadania służbowe poza nią. Oryginał zaświadczenia trafia do właściwego organu kadrowego.
Kiedy żołnierz może być zwolniony?
Zwolnienie wymaga właściwego dokumentu i jest odnotowywane w rozkazie dziennym albo decyzji właściwego przełożonego. Podstawą mogą być:
- Zaświadczenie lekarskie stwierdzające niezdolność do wykonywania ćwiczeń w terminie sprawdzianu.
- Brak dopuszczenia do sprawdzianu przez lekarza badającego żołnierza bezpośrednio przed egzaminem.
- Ciąża albo karmienie dziecka piersią, potwierdzone zaświadczeniem lekarskim.
- Przyczyny służbowe potwierdzone decyzją dowódcy lub kierownika właściwej instytucji.
Najważniejsze przy przygotowaniu do egzaminu jest więc prawidłowe ustalenie kolumny stanowiskowej, grupy wiekowej i kategorii zdolności. Dopiero na tej podstawie można odczytać właściwe normy i ocenić, jakie wyniki będą wymagane.
Informacje dotyczą zasad opisanych w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej dotyczącym sprawdzianu sprawności fizycznej żołnierzy zawodowych. Przed egzaminem należy potwierdzić aktualne brzmienie przepisów oraz szczegóły organizacyjne u właściwej komisji lub w jednostce wojskowej.
