W Polsce zielony beret nie oznacza przynależności do sił specjalnych. To standardowe nakrycie głowy żołnierzy Wojsk Lądowych. Określenie „zielone berety” jako nazwa elitarnej formacji pochodzi przede wszystkim ze Stanów Zjednoczonych, gdzie odnosi się do formacji Special Forces.
Zielony beret w Polsce – co naprawdę oznacza?
W Wojsku Polskim kolor beretu służy przede wszystkim do rozpoznania rodzaju wojsk lub formacji. Nie jest samodzielnym oznaczeniem poziomu wyszkolenia ani dowodem „elitarności” żołnierza. Dlatego polski zielony beret należy wiązać przede wszystkim z Wojskami Lądowymi, a nie z wojskami specjalnymi.
Amerykańskie Green Berets to potoczna nazwa żołnierzy Special Forces, czyli wyspecjalizowanych wojsk przeznaczonych między innymi do działań nieregularnych i pracy z formacjami sojuszniczymi. To znaczenie utrwaliły filmy, gry i literatura. W polskich przepisach wojskowych ten sam kolor ma szersze zastosowanie.
Kto nosi zielony beret w Wojsku Polskim?
Zielony beret jest kolorem bazowym dla większości żołnierzy Wojsk Lądowych. W uproszczeniu dotyczy więc żołnierzy służących w jednostkach i strukturach tego rodzaju sił zbrojnych, o ile przepisy nie przypisują ich formacji do innego koloru.
Do grup kojarzonych z zielonym beretem należą przede wszystkim:
- żołnierze Wojsk Lądowych – w tym personel jednostek ogólnowojskowych;
- żołnierze jednostek zmechanizowanych i wsparcia – jeśli nie obowiązuje ich odrębny wzór lub kolor beretu;
- żołnierze wybranych jednostek zabezpieczenia i szkolenia przypisanych do Wojsk Lądowych;
- pozostali żołnierze tego rodzaju sił zbrojnych, dla których regulamin nie przewiduje wyróżnika innej formacji.
Nie każdy żołnierz Wojsk Lądowych musi jednak nosić zielony beret. Wyjątki wynikają z przynależności do określonych jednostek, specjalności lub rodzajów wojsk. Szczegółowe zasady określają przepisy dotyczące wzorów, noszenia oraz norm umundurowania.
Kolory beretów w Wojsku Polskim
Najłatwiej zobaczyć różnicę między polskim systemem a amerykańskim skojarzeniem „zielonych beretów”, porównując podstawowe kolory używane w Wojsku Polskim:
| Kolor beretu | Formacja lub rodzaj wojsk | Znaczenie w identyfikacji |
|---|---|---|
| Zielony | Wojska Lądowe | Podstawowy kolor beretu tego rodzaju sił zbrojnych |
| Bordowy | Kawaleria Powietrzna i wojska powietrznodesantowe | Wyróżnik formacji o przeznaczeniu powietrznym |
| Szary | Wybrane jednostki Wojsk Specjalnych, w tym GROM | Kolor związany z określonymi formacjami specjalnymi |
| Czarny | Wojska Pancerne i Marynarka Wojenna, a także wybrane jednostki specjalne | Tradycyjny wyróżnik między innymi wojsk pancernych |
| Oliwkowy | Wojska Obrony Terytorialnej | Charakterystyczny kolor beretu żołnierzy WOT |
Kolor nie zawsze wystarcza do pełnej identyfikacji żołnierza. Znaczenie mają także orzeł wojskowy, oznaki, emblematy oraz rodzaj noszonego umundurowania. W przypadku czarnego beretu nie należy automatycznie zakładać, że jego właściciel służy w jednej konkretnej formacji, ponieważ ten kolor występuje w kilku częściach sił zbrojnych.
Skąd wzięły się berety w Wojsku Polskim?
Tradycja noszenia beretów w polskich siłach zbrojnych sięga pierwszej połowy XX wieku. W 1919 roku czarne berety nosili między innymi żołnierze 1. pułku czołgów. Początkowo beret pełnił przede wszystkim funkcję użytkową, szczególnie podczas pracy przy pojazdach i sprzęcie.
Jako oficjalny element umundurowania beret wprowadzono w 1937 roku, natomiast jego powszechne użycie w Wojsku Polskim rozwinęło się po 1990 roku. Z czasem poszczególne kolory zaczęły wskazywać różne rodzaje wojsk i formacje. Współczesne przepisy dotyczące umundurowania obejmują także inne wyróżniki, między innymi kolory otoków na czapkach.
