PPZR Piorun to polski przenośny przeciwlotniczy zestaw rakietowy klasy MANPADS, przeznaczony do zwalczania samolotów, śmigłowców, bezzałogowych statków powietrznych i pocisków manewrujących. Łączy niewielką masę, naprowadzanie na podczerwień odporne na flary oraz zapalnik zbliżeniowy. System został sprawdzony bojowo w Ukrainie i jest używany przez Siły Zbrojne RP oraz państwa sojusznicze.
Czym jest PPZR Piorun?
Piorun został opracowany przez Mesko S.A. we współpracy z Wojskową Akademią Techniczną oraz CRW Telesystem-Mesko. Jest rozwinięciem zestawu Grom, ale modernizacja objęła nie tylko pocisk. Zmieniono między innymi mechanizm startowy, napęd, głowicę naprowadzającą i system bojowy.
Zestaw może być obsługiwany przez jednego żołnierza. Dzięki temu nadaje się do obrony pododdziałów, lotnisk, stanowisk dowodzenia i innych ważnych obiektów przed celami pojawiającymi się na małej wysokości. Pierwsze Pioruny trafiły do polskich jednostek w 2019 roku, a później system został przekazany Ukrainie i zamówiony przez zagranicznych użytkowników.
Piorun – dane techniczne
Najważniejsze parametry zestawu przedstawiają się następująco:
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Masa zestawu | 16,5 kg |
| Masa pocisku | 10,5 kg |
| Masa głowicy bojowej | 1,82 kg |
| Zasięg rażenia | 400–6500 m |
| Wysokość rażenia | 10–4000 m |
| Prędkość maksymalna pocisku | do 660 m/s |
| Naprowadzanie | podwójny system detektorów podczerwieni |
| Obsługa | jeden żołnierz |
Podawane parametry opisują zakres możliwości pocisku, a nie gwarantowany wynik każdego użycia. Rzeczywista skuteczność zależy między innymi od rodzaju celu, jego prędkości, kierunku lotu, wysokości, warunków atmosferycznych i sytuacji taktycznej.
Dlaczego Piorun jest skuteczny?
Najważniejszym elementem systemu jest głowica naprowadzająca wykrywająca promieniowanie cieplne celu. Zastosowanie dwóch detektorów podczerwieni pozwala lepiej odróżniać rzeczywisty statek powietrzny od źródeł zakłóceń, takich jak flary. Ma to znaczenie szczególnie wtedy, gdy przeciwnik stosuje aktywną obronę przed pociskami naprowadzanymi termicznie.
Piorun może działać w dzień i w nocy. Zestaw wyposażono w celownik dzienny oraz termowizyjny, a mechanizm startowy pozwala dobrać ustawienia do rodzaju celu, warunków pogodowych i kierunku ataku. Operator może też wybrać tryb pościgu lub spotkania. W materiałach producenta wskazywana jest możliwość zwalczania celów lecących na kursie spotkaniowym z prędkością do 400 m/s oraz celów uciekających z prędkością do 320 m/s.
Drugim istotnym rozwiązaniem jest zapalnik zbliżeniowy. Nie wymaga on bezpośredniego trafienia w kadłub. Jeśli pocisk przeleci dostatecznie blisko celu, czujnik może uruchomić głowicę bojową. Piorun zachowuje przy tym także zapalnik uderzeniowy, który działa przy bezpośrednim kontakcie z celem.
W praktyce o wartości systemu decyduje połączenie kilku cech:
- Odporność na flary – głowica analizuje sygnał cieplny i utrudnia zwiedzenie pocisku przez wabiki podczerwieni.
- Zdolność działania nocą – celownik termowizyjny pozwala wykrywać i śledzić cele przy ograniczonej widoczności.
- Zapalnik zbliżeniowy – zwiększa prawdopodobieństwo skutecznego rażenia przy bliskim minięciu celu.
- Mobilność – zestaw może być przenoszony i używany przez jednego żołnierza bez specjalistycznego pojazdu.
- Elastyczność zastosowania – Piorun jest przeznaczony przeciw samolotom, śmigłowcom, dronom i wybranym pociskom manewrującym.
Piorun w warunkach bojowych
Najwięcej informacji o rzeczywistej wartości systemu dostarczyło użycie go przez Ukrainę po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji. Pioruny wykorzystywano przeciw załogowym statkom powietrznym oraz bezzałogowcom. W publicznie dostępnych relacjach wymieniano między innymi rosyjskie samoloty Su-34 i Su-25, śmigłowiec Ka-52 oraz drony Orlan-10.
Wśród celów wskazywanych w doniesieniach znajdowały się także bezzałogowce Lancet i Shahed. W przypadku części takich informacji szczegóły nie zawsze są niezależnie potwierdzone, dlatego nie należy traktować każdej deklaracji jako pełnego zestawienia zweryfikowanych zestrzeleń.
Doświadczenia z Ukrainy pokazały przede wszystkim, że Piorun nie jest wyłącznie konstrukcją ocenianą na podstawie testów poligonowych. System działa w środowisku, w którym występują drony, śmigłowce, samoloty i zakłócenia elektroniczne. To przełożyło się na zainteresowanie państw NATO oraz innych użytkowników zagranicznych.
Potwierdzone lub szeroko opisywane typy celów bojowych obejmują:
- samoloty bojowe, w tym Su-25 i Su-34,
- śmigłowce szturmowe Ka-52,
- bezzałogowe statki powietrzne Orlan-10,
- drony uderzeniowe Lancet i Shahed,
- inne cele powietrzne poruszające się na wysokości i w zasięgu zestawu.
Od Groma do Pioruna
Prace nad Piorunem rozpoczęły się na przełomie 2008 i 2009 roku jako program kompleksowej modernizacji zestawu Grom. Powodem były między innymi postępy w rozwoju środków zakłócających oraz potrzeba skuteczniejszego zwalczania małych bezzałogowców.
W toku kilkuletnich prac zwiększono czułość i zasięg wykrywania celów, poprawiono odporność na zakłócenia, dodano możliwość działania nocą i zastosowano zapalnik zbliżeniowy. Piorun nie jest więc całkowicie nowym systemem oderwanym od wcześniejszych doświadczeń, lecz głęboko zmodernizowanym następcą Groma.
Piorun 2 – projekt następnej generacji
Piorun 2 nie jest tym samym systemem co obecnie używany PPZR Piorun i nie należy przypisywać mu parametrów operacyjnej wersji. To rozwijany projekt, którego założenia obejmują między innymi zwiększenie zasięgu, poprawę manewrowości, dalszą odporność na flary oraz nową głowicę bojową.
Wśród rozważanych rozwiązań wymienia się wymuszoną fragmentację głowicy. Jej zadaniem byłoby formowanie odłamków o określonych właściwościach, co może poprawić oddziaływanie na cel po zadziałaniu zapalnika zbliżeniowego. Szczegóły konstrukcji, ostateczne parametry i termin wdrożenia zależą jednak od przebiegu prac badawczo-rozwojowych oraz decyzji zamawiającego.
Równolegle rozwijany jest projekt LZR Piorun, którego celem jest przystosowanie pocisków do użycia ze śmigłowców. To odrębny kierunek rozwoju, niezmieniający faktu, że obecny Piorun pozostaje przede wszystkim przenośnym zestawem naziemnym.
Znaczenie Pioruna na rynku uzbrojenia
Piorun stał się jednym z najważniejszych polskich produktów eksportowych w sektorze obronnym. Poza Polską system trafił między innymi do Stanów Zjednoczonych, Estonii, Norwegii, Ukrainy, Łotwy, Słowacji i Gruzji. Jego pozycję wzmacniają: bojowe doświadczenia, możliwość użycia przez jednego operatora, zdolność działania nocą oraz odporność na typowe środki przeciwdziałania.
Najważniejsza cecha Pioruna nie sprowadza się do pojedynczego parametru. O jego wartości decyduje zestaw rozwiązań, które łączą mobilność MANPADS z zaawansowanym naprowadzaniem i zapalnikiem zbliżeniowym. Dlatego obecny Piorun zajmuje silną pozycję w swojej klasie, a Piorun 2 jest rozwijany jako osobny następca, a nie alternatywna nazwa już używanego pocisku.
