Zasadnicza służba wojskowa w Polsce nie została definitywnie zniesiona. Pobór zawieszono, a przepisy w tej sprawie weszły w życie 11 lutego 2009 roku. Ostatni poborowi opuścili jednostki w październiku 2009 roku.
Kiedy zawieszono zasadniczą służbę wojskową?
Określenie „zniesienie zasadniczej służby wojskowej” jest powszechne, ale prawnie nieprecyzyjne. W 2009 roku zawieszono obowiązkowy pobór do wojska w czasie pokoju. Nie oznaczało to trwałego usunięcia samej możliwości powołania obywateli do służby.
Przepisy zawieszające pobór zaczęły obowiązywać 11 lutego 2009 roku. Ostatni poborowi zostali powołani jeszcze w grudniu 2008 roku, a ostatnie osoby odbywające obowiązkową służbę zwolniono w październiku 2009 roku. Od tego czasu Polska rozwija przede wszystkim armię zawodową oraz dobrowolne formy służby.
Czy obowiązek służby wojskowej nadal istnieje?
Tak, należy rozróżnić obowiązek obrony Ojczyzny od obowiązkowego poboru w czasie pokoju. Zgodnie z ustawą o obronie Ojczyzny obrona państwa jest obowiązkiem każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej. W praktyce nie oznacza to jednak, że obecnie całe roczniki są automatycznie kierowane do jednostek.
Status służby zależy od sytuacji państwa. W czasie pokoju zasadnicza służba wojskowa pozostaje zawieszona, natomiast w warunkach szczególnego zagrożenia przepisy pozwalają na uruchomienie obowiązkowego powołania.
| Aspekt | Stan pokoju | Stan zagrożenia lub wojny |
|---|---|---|
| Status poboru | Pobór do obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej jest zawieszony. | Możliwe jest przywrócenie obowiązkowego powołania na zasadach określonych w przepisach. |
| Podstawa prawna | Ustawa o obronie Ojczyzny utrzymuje obowiązek obrony państwa. | Przepisy dotyczące mobilizacji, stanów nadzwyczajnych i czynnej służby wojskowej mogą stać się podstawą powołań. |
| Charakter służby | Armia opiera się na żołnierzach zawodowych i ochotnikach. | Obowiązek może objąć osoby zdolne do służby, zgodnie z decyzjami właściwych organów. |
W jakich sytuacjach pobór może wrócić?
Przywrócenie obowiązkowej służby nie następuje automatycznie tylko dlatego, że obowiązek obrony Ojczyzny nadal znajduje się w ustawie. Potrzebne są odpowiednie decyzje władz oraz wystąpienie przesłanek przewidzianych w przepisach. Pobór może zostać rozważony między innymi w związku z:
- ogłoszeniem mobilizacji.
- wprowadzeniem stanu wojennego.
- wprowadzeniem stanu wyjątkowego.
- istotnym zagrożeniem bezpieczeństwa państwa lub ryzykiem agresji.
Samo uchwalenie przepisów dotyczących organizacji obowiązkowej służby albo prowadzenie kwalifikacji wojskowej nie oznacza jeszcze powrotu poboru. Kwalifikacja służy między innymi ewidencji i ocenie zdolności do służby, a nie automatycznemu kierowaniu wszystkich osób do wojska.
Jak wygląda służba wojskowa dzisiaj?
W czasie pokoju głównym filarem Sił Zbrojnych RP pozostaje służba zawodowa. Osoby, które chcą zdobyć wojskowe przeszkolenie bez przymusowego poboru, mogą wybrać między innymi Dobrowolną Zasadniczą Służbę Wojskową. Jest to forma ochotnicza, uregulowana w ustawie o obronie Ojczyzny.
W praktyce oznacza to, że obecnie służba wojskowa dla osoby bez wcześniejszego przeszkolenia odbywa się co do zasady na podstawie zgłoszenia i decyzji o powołaniu ochotnika. Nie należy więc utożsamiać DZSW z dawnym poborem.
Najkrócej: pobór zawieszono 11 lutego 2009 roku, ale nie usunięto z prawa możliwości obowiązkowego powołania w sytuacjach nadzwyczajnych. W zwykłych warunkach armia korzysta z żołnierzy zawodowych i ochotników.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie dotyczącej obowiązków wojskowych należy sprawdzić aktualne przepisy lub skontaktować się z właściwym organem administracji wojskowej.
