W przypadku skażenia chemicznego liczą się trzy rzeczy: szybka reakcja, odcięcie od skażonego powietrza oraz późniejsza dekontaminacja. Domowe sposoby, takie jak zasłonięcie twarzy tkaniną czy uszczelnienie okien, pomagają tylko doraźnie – nie zastępują profesjonalnej ochrony ani ewakuacji.
Co zrobić po ogłoszeniu alarmu?
Alarm o skażeniu może być przekazany przez syreny, megafony, media oraz SMS-y Rządowego Centrum Bezpieczeństwa. Modulowany, przerywany dźwięk syreny oznacza alarm, ale nie powinien być jedynym źródłem informacji. Po jego usłyszeniu włącz radio lub telewizor i sprawdź komunikaty służb.
Najważniejsza jest kolejność działań. Nie wychodź na zewnątrz tylko po to, aby sprawdzić, co się dzieje. Jeżeli znajdujesz się w budynku, zwykle bezpieczniej jest pozostać w środku, odciąć dopływ powietrza z zewnątrz i czekać na instrukcje. Jeżeli jesteś poza budynkiem, priorytetem jest szybkie opuszczenie strefy skażenia.
Po usłyszeniu alarmu wykonaj następujące czynności:
- Przekaż informację osobom znajdującym się w pobliżu i sprawdź, czy dzieci, seniorzy oraz osoby z niepełnosprawnościami potrzebują pomocy.
- Jeśli jesteś w budynku, zamknij okna, drzwi i wywietrzniki, a następnie wyłącz wentylację, klimatyzację, wentylatory i nawiewy.
- Jeśli jesteś na zewnątrz, oddal się od miejsca wycieku lub wybuchu, najlepiej poruszając się prostopadle do kierunku wiatru.
- Schroń się w najbliższym zamkniętym budynku, a potem słuchaj poleceń służb i nie opuszczaj go bez wyraźnego komunikatu.
| Lokalizacja | Priorytetowe działanie | Czego nie robić |
|---|---|---|
| Dom lub inny budynek | Zamknij i uszczelnij okna, drzwi oraz otwory wentylacyjne. Wyłącz klimatyzację i wentylację. | Nie wychodź bez powodu, nie przebywaj przy oknach i nie włączaj urządzeń pobierających powietrze z zewnątrz. |
| Poza budynkiem | Opuść strefę skażenia prostopadle do kierunku wiatru i wejdź do najbliższego zamkniętego budynku. | Nie idź z wiatrem, nie dotykaj rozlanych substancji i nie zbliżaj się do chmur dymu lub oparów. |
| Samochód | Zamknij okna, wyłącz nawiew i ustaw zamknięty obieg powietrza. Jeśli to możliwe, odjedź od źródła zagrożenia i znajdź budynek. | Nie jedź w kierunku dymu ani nie traktuj samochodu jako długotrwałego schronienia. |
Maska chirurgiczna a ochrona przed bronią chemiczną
Maseczka chirurgiczna, szalik, ręcznik czy chusteczka nie są filtrem przeciwgazowym. Mogą ograniczyć wdychanie części pyłów i kropli oraz pomóc podczas krótkiej ewakuacji, ale nie zapewniają ochrony przed bojowymi środkami trującymi w postaci gazu, pary lub aerozolu.
Profesjonalne środki ochrony obejmują maski z odpowiednimi filtropochłaniaczami, a w przypadku substancji przenikających przez skórę także odzież ochronną, rękawice i zabezpieczenie oczu. Ich skuteczność zależy od rodzaju substancji, stanu filtra, szczelności maski oraz prawidłowego założenia. Nie każda maska kupiona w sklepie chroni przed każdym zagrożeniem.
Środki zastępcze mogą być przydatne tylko przez krótki czas, gdy trzeba dotrzeć do bezpiecznego miejsca. Ich funkcją nie jest umożliwienie przebywania w strefie skażenia. Do doraźnej ochrony można wykorzystać:
- Chusteczkę, szalik lub grubszą część odzieży do zasłonięcia nosa i ust.
- Okulary ochronne, które ograniczają kontakt substancji z oczami.
- Płaszcz przeciwdeszczowy, rękawice i zakryte obuwie do ograniczenia kontaktu ze skórą.
- Worek lub szczelne opakowanie na skażoną odzież po opuszczeniu terenu zagrożenia.
Nie stosuj samodzielnie środków chemicznych do „neutralizowania” skażenia skóry. Nie używaj octu, soku z cytryny, alkoholu ani innych preparatów bez polecenia służb lub personelu medycznego. Mogą podrażnić skórę albo wywołać dodatkową reakcję chemiczną. W razie kontaktu z substancją odejdź od źródła, zdejmij skażoną odzież, nie rozprowadzając jej po ciele, i skorzystaj z pomocy służb. Jeśli możesz bezpiecznie to zrobić, umyj ciało dużą ilością wody i mydłem.
Jak przygotować bezpieczne pomieszczenie?
Do uszczelnienia wybierz pomieszczenie możliwie oddalone od zewnętrznych drzwi, okien i otworów wentylacyjnych. Nowe, szczelne okna wymagają zwykle zamknięcia oraz zabezpieczenia miejsc, przez które może napływać powietrze. Przy starszych ramach przydatne będą folia malarska, taśma klejąca i wilgotne tkaniny.
Uszczelnienie jest rozwiązaniem tymczasowym. Trwałość zależy od szczelności pomieszczenia, rodzaju substancji i czasu trwania zagrożenia. Wykonaj przede wszystkim następujące czynności:
- Zamknij okna, drzwi, wywietrzniki, kratki wentylacyjne i inne otwory prowadzące na zewnątrz.
- Zaklej szczeliny przy ramach okiennych i drzwiach taśmą, a większe otwory przykryj folią malarską.
- Przy progach i nieszczelnościach ułóż wilgotne ręczniki lub grube tkaniny.
- Wyłącz wentylację mechaniczną, klimatyzację, wentylatory, nawiewy i urządzenia pobierające powietrze z zewnątrz.
- Przenieś żywność i wodę do zamkniętych, szczelnych pojemników oraz powstrzymaj się od jedzenia, picia i palenia do czasu uzyskania instrukcji.
Piwnica nie zawsze jest dobrym schronieniem podczas skażenia chemicznego. Część gazów jest cięższa od powietrza i może gromadzić się w obniżeniach terenu, piwnicach oraz garażach podziemnych. Dlatego nie schodź automatycznie pod ziemię. Wybierz pomieszczenie zgodnie z komunikatem służb i charakterystyką zagrożenia. Inaczej postępuje się przy skażeniu chemicznym, a inaczej przy opadzie promieniotwórczym.
Dekontaminacja po opuszczeniu strefy skażenia
Dekontaminacja polega na usunięciu lub unieszkodliwieniu substancji znajdującej się na ciele, odzieży albo przedmiotach. Po wejściu do bezpiecznego budynku nie dotykaj twarzy, nie jedz i nie pij. Zdejmij wierzchnią warstwę odzieży, włóż ją do plastikowego worka i odizoluj od ludzi oraz zwierząt. Nie trzep jej i nie pierz razem z pozostałymi ubraniami.
Umyj ręce, twarz i włosy, a najlepiej weź prysznic z użyciem wody i mydła. Nie szoruj skóry agresywnie i nie stosuj wybielaczy ani rozpuszczalników. Jeśli pojawiły się duszności, zaburzenia widzenia, drgawki, osłabienie, oparzenia, silne podrażnienie oczu lub utrata przytomności, natychmiast powiadom służby ratunkowe. Nie zbliżaj się do poszkodowanej osoby bez ochrony, ponieważ odzież lub skóra może nadal powodować skażenie wtórne.
Podręczny plecak ewakuacyjny powinien być dostępny w miejscu, z którego możesz szybko wyjść. Warto umieścić w nim:
- Radio bateryjne, zapas baterii i latarkę.
- Podstawową apteczkę oraz stale przyjmowane leki.
- Wodę i trwałą żywność w szczelnych opakowaniach.
- Dokumenty, telefon, ładowarkę, rękawice, worki foliowe i podstawowe środki higieniczne.
Nie próbuj samodzielnie rozpoznawać rodzaju substancji po zapachu lub kolorze. Niektóre środki są niewyczuwalne, a przy innych węch szybko przestaje być wiarygodnym ostrzeżeniem. Dalsze decyzje, w tym ewakuacja i sposób dekontaminacji, powinny wynikać z komunikatów RCB, straży pożarnej, policji, pogotowia i władz lokalnych.
Gdzie szukać wiarygodnych komunikatów?
Najważniejsze informacje przekazują Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, służby ratunkowe, wojewoda, urząd gminy lub powiatu oraz lokalne media. Sprawdzaj komunikaty w radiu, telewizji i oficjalnych kanałach internetowych. Nie rozpowszechniaj niesprawdzonych nagrań ani porad dotyczących samodzielnego odkażania.
Najbezpieczniejsza zasada brzmi: schroń się, ogranicz kontakt ze skażonym powietrzem, nie wracaj do strefy zagrożenia i wykonuj polecenia służb. Spokój nie usuwa zagrożenia, ale pozwala szybciej podjąć decyzje, które realnie zmniejszają ryzyko.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje komunikatów służb ani instrukcji wydanych podczas konkretnego zdarzenia. W razie podejrzenia skażenia natychmiast stosuj się do poleceń RCB i służb ratunkowych.
