Polska potrzebuje okrętów podwodnych nie tylko do prowadzenia walki, lecz także do skrytego rozpoznania, ochrony infrastruktury krytycznej i odstraszania przeciwnika. Program Orka ma odbudować zdolności, które dziś opierają się na jednym, starzejącym się ORP Orzeł, a zarazem stworzyć podstawy długofalowego rozwoju polskiej Marynarki Wojennej.
Dlaczego Polska wraca do floty podwodnej?
Po około 40 latach od wprowadzenia ORP Orzeł do służby Polska planuje pozyskać trzy nowe okręty podwodne w ramach programu Orka. Obecna flota ma bardzo ograniczone możliwości, ponieważ ORP Orzeł pozostaje jedyną dostępną jednostką tego typu. Nawet po remoncie nie może zapewnić pełnej ciągłości szkolenia załóg i stałej obecności na morzu przez wiele lat.
Polecamy: ORP Orzeł – gdzie zatonął i co wiemy o jego zaginięciu?
Program Orka jest więc nie tylko zakupem nowego uzbrojenia. Chodzi o odtworzenie całej zdolności operacyjnej – od szkolenia marynarzy, przez utrzymanie okrętów, aż po prowadzenie rozpoznania i współpracę z pozostałymi rodzajami sił zbrojnych.
Okręt podwodny jako narzędzie odstraszania
Największą przewagą okrętu podwodnego jest skrytość. Jednostka może obserwować akwen, śledzić ruch statków i zbierać informacje bez ujawniania swojej pozycji. Dla potencjalnego przeciwnika oznacza to konieczność zaangażowania samolotów, okrętów nawodnych, śmigłowców i systemów bezzałogowych do poszukiwania zagrożenia, którego lokalizacji nie zna.
To właśnie dlatego okręt podwodny jest przykładem asymetrycznego środka odstraszania. Nie musi być liczny, aby wpływać na planowanie działań drugiej strony. Sama możliwość pojawienia się niewykrytej jednostki na określonym akwenie komplikuje operacje przeciwnika i zwiększa ryzyko użycia jego sił.
Współczesny okręt podwodny nie jest wyłącznie platformą do wystrzeliwania torped. Jego istotną funkcją pozostaje rozpoznanie. Załoga może monitorować podejścia do portów, szlaki żeglugowe oraz obszary, w których znajdują się elementy infrastruktury podwodnej. Dotyczy to między innymi gazociągów, kabli telekomunikacyjnych i przewodów energetycznych. W polskich warunkach przykładem infrastruktury o znaczeniu strategicznym jest Baltic Pipe.
Nie oznacza to, że okręt samodzielnie zapewnia ochronę takiej instalacji. Jego zadaniem jest raczej dostarczanie informacji, obserwowanie sytuacji i utrudnianie przeciwnikowi prowadzenia działań sabotażowych lub rozpoznawczych. W tym sensie można go określić jako skrytego obserwatora i strażnika ważnych obszarów morskich.
Bałtyk wymaga innego rodzaju okrętu
Morze Bałtyckie jest akwenem stosunkowo płytkim, silnie zurbanizowanym przy brzegach i intensywnie wykorzystywanym przez żeglugę. Znajdują się na nim liczne porty, wyspy, cieśniny, szlaki handlowe oraz podwodne kable i rurociągi. Takie warunki wymagają jednostki cichej, zwrotnej i zdolnej do prowadzenia działań w ograniczonej przestrzeni.
Przeczytaj też: Najnowocześniejszy okręt podwodny na świecie – co o nim wiemy?
Dlatego w polskim kontekście mówi się o konwencjonalnych okrętach z napędem AIP, a nie o jednostkach atomowych. AIP, czyli napęd niezależny od powietrza, pozwala okrętowi z napędem spalinowo-elektrycznym dłużej pozostawać pod wodą bez używania powietrza atmosferycznego do pracy silników. Ogranicza to konieczność wynurzania się lub używania urządzeń, które mogą ułatwić wykrycie jednostki.
Nie oznacza to, że AIP zapewnia nieograniczone przebywanie w zanurzeniu. Okręt nadal musi uzupełniać zapasy i korzystać z innych źródeł energii. Technologia ta zwiększa jednak czas skrytego działania, co na Bałtyku może mieć większe znaczenie niż maksymalny zasięg właściwy dla dużych oceanicznych jednostek.
Przeczytaj też: Łódź podwodna czy okręt podwodny – jaka jest różnica?
| Cecha Bałtyku | Wymaganie operacyjne | Znaczenie napędu AIP |
|---|---|---|
| Płytki i ograniczony akwen | Małe wymiary, zwrotność i możliwość działania w pobliżu brzegu | Wspiera długotrwałe skryte operowanie bez uzależnienia od dużej infrastruktury |
| Intensywny ruch statków | Trudność w odróżnieniu jednostki od tła akustycznego oraz potrzeba cichej pracy | Ogranicza konieczność wynurzania i zmniejsza ryzyko ujawnienia pozycji |
| Rozbudowana infrastruktura podwodna | Długotrwałe monitorowanie kabli, gazociągów i podejść do portów | Ułatwia prowadzenie obserwacji w zanurzeniu przez dłuższy czas |
Okręty o napędzie atomowym są projektowane przede wszystkim z myślą o długich patrolach oceanicznych. Ich rozmiary, koszty budowy i eksploatacji oraz wymagania infrastrukturalne nie odpowiadają najlepiej zadaniom na Bałtyku. Konwencjonalna jednostka z AIP jest rozwiązaniem bardziej dostosowanym do charakteru tego akwenu.
Wśród rozwiązań rozważanych dla Polski znalazła się szwedzka konstrukcja A26 Blekinge produkowana przez Saab Kockums. Jej wybór wiąże się z doświadczeniem Szwecji w operowaniu na Bałtyku, ale sama obecność podobnych warunków geograficznych nie zastępuje oceny całego systemu – uzbrojenia, szkolenia, serwisu i współpracy przemysłowej.
Program Orka to także inwestycja w przemysł
Wartość programu nie wynika wyłącznie z liczby kupowanych jednostek. Okręt podwodny jest skomplikowanym systemem, którego utrzymanie wymaga wyspecjalizowanych stoczni, urządzeń, dokumentacji i personelu. Bez krajowych kompetencji Polska byłaby przez dziesięciolecia zależna od zagranicznego dostawcy przy naprawach i modernizacjach.
Współpraca przemysłowa może przynieść kilka długoterminowych korzyści:
- Transfer technologii – polskie firmy mogą zdobyć wiedzę potrzebną do obsługi systemów okrętowych i uczestniczyć w łańcuchu dostaw.
- Serwisowanie w Polsce – rozwój zdolności MRO, czyli konserwacji, napraw i remontów, skraca czas obsługi oraz wzmacnia niezależność Marynarki Wojennej.
- Szkolenie kadr – program może stworzyć zaplecze dla konstruktorów, techników, stoczniowców i załóg okrętów.
- Współpraca przemysłowa – umowa może obejmować także zakup polskiego sprzętu lub usług przez państwo dostawcy.
W przypadku oferty Saab Kockums zapowiadano udział polskich stoczni w przygotowaniu kompetencji serwisowych oraz rozwiązanie pomostowe, określane jako gap filler. Ma ono umożliwić szkolenie polskich marynarzy przed dostawą docelowych jednostek. Takie rozwiązanie ma znaczenie, ponieważ przerwa między wycofaniem starego okrętu a wejściem nowych jednostek do służby mogłaby doprowadzić do utraty doświadczenia załóg.
Kiedy nowe okręty mogą trafić do służby?
Wybór szwedzkiego partnera i zakup trzech jednostek oznaczają początek wieloletniego procesu, a nie natychmiastowe zwiększenie zdolności floty. Harmonogram przedstawiany dla programu zakłada następujące etapy:
- Podpisanie umowy między Polską a Szwecją i uruchomienie współpracy przemysłowej.
- Rozpoczęcie szkoleń teoretycznych oraz przygotowanie rozwiązania pomostowego dla polskich załóg.
- Budowa i wyposażenie docelowych jednostek, połączone z przygotowaniem polskiego zaplecza serwisowego.
- Wprowadzenie pierwszego nowego okrętu do służby, planowane na 2030 rok.
Termin 2030 roku należy traktować jako założenie harmonogramu, ponieważ budowa okrętów podwodnych jest przedsięwzięciem technicznie złożonym. Ostateczny czas dostaw zależy między innymi od przebiegu negocjacji, przygotowania infrastruktury, szkoleń i integracji wyposażenia.
Odpowiedź na pytanie, po co Polsce okręty podwodne, obejmuje więc kilka poziomów. Są potrzebne do skrytego rozpoznania, ochrony infrastruktury morskiej, utrudniania działań przeciwnika i utrzymania kompetencji Marynarki Wojennej. Program Orka ma znaczenie także dla polskiego przemysłu, ponieważ bez krajowego serwisu i wyszkolonych kadr nawet nowoczesny okręt nie zapewni trwałej zdolności obronnej.
