Amerykańska haubica – rodzaje, dane techniczne, zastosowanie

Amerykańska artyleria lufowa przechodzi od holowanych haubic M777A2 do samobieżnych systemów na podwoziach kołowych. Program Mobile Tactical Cannon ma zwiększyć mobilność i przeżywalność dział, a technologia soft recoil pozwala przenosić ciężkie uzbrojenie na lżejsze nośniki.

Dlaczego US Army zmienia podejście do artylerii?

Haubica M777A2 pozostaje lekkim i łatwym do transportu działem 155 mm, ale jej holowany charakter ogranicza tempo zajmowania oraz opuszczania stanowiska. Współczesne pole walki utrudnia długotrwałe prowadzenie ognia z jednej pozycji. Drony rozpoznawcze, systemy precyzyjnego rażenia i ogień kontrbateryjny pozwalają szybko wykryć źródło ostrzału.

Odpowiedzią jest program Mobile Tactical Cannon (MTC), którego celem jest zastąpienie M777A2 samobieżnym systemem 155 mm. Nie należy mylić go z programem Self-Propelled Howitzer Modernization, czyli SPH-M, przeznaczonym do poszukiwania następcy gąsienicowej haubicy M109A7. MTC dotyczy przede wszystkim jednostek wyposażonych w kołowe transportery Stryker, a w dalszej perspektywie także formacji lekkiej piechoty, aeromobilnych i powietrznodesantowych.

Mobilność nie oznacza rezygnacji z ochrony załogi. Chodzi raczej o zmianę proporcji między masą opancerzenia, siłą ognia i zdolnością do szybkiego przemieszczenia. W praktyce system powinien wykonać zadanie ogniowe, a następnie opuścić stanowisko, zanim przeciwnik przeprowadzi skuteczne rozpoznanie i odpowiedź.

Najważniejsze korzyści z zastosowania podwozia kołowego obejmują:

• Szybsze zajmowanie i opuszczanie stanowiska – działo może ograniczyć czas przebywania w miejscu wykrycia.
• Większą przeżywalność – manewr po oddaniu salwy utrudnia przeciwnikowi wykonanie ognia kontrbateryjnego.
• Prostszy transport – ciężarówki kołowe zwykle łatwiej włączyć do istniejącego systemu logistycznego.
• Lepszą mobilność operacyjną – pojazd może samodzielnie przemieszczać się po drogach bez ciągnika artyleryjskiego.

Amerykańska haubica – najważniejsze konstrukcje

Współczesny obraz amerykańskiej artylerii tworzą zarówno używane systemy, jak i prototypy. M777A2 jest haubicą ciągnioną, M109A7 reprezentuje cięższą artylerię gąsienicową, natomiast K9MH i Hawkeye pokazują różne warianty podejścia kołowego.

M777A2 – lekka haubica ciągniona

M777A2 to konstrukcja kalibru 155 mm o masie około 3700 kg. Przy użyciu standardowej amunicji jej zasięg wynosi około 24 km, a specjalne pociski mogą zwiększyć go do około 40 km. Maksymalna szybkostrzelność sięga pięciu strzałów na minutę, lecz w ogniu ciągłym spada do około dwóch.

Zaletą działa jest niska masa w porównaniu z cięższymi haubicami samobieżnymi oraz możliwość transportu lotniczego. Wadą pozostaje konieczność użycia ciągnika i ręcznego przygotowania stanowiska. W warunkach intensywnego rozpoznania z powietrza może to utrudniać szybkie wykonanie manewru.

K9MH – kołowy system dla programu MTC

K9MH, czyli Mobile Howitzer, jest najnowszym członkiem rodziny K9 Thunder rozwijanym przez Hanwha Defense USA. W ramach programu MTC US Army zamówiła sześć prototypów z opcją na dwanaście kolejnych. Dostawa prototypów nie oznacza jeszcze wdrożenia do służby. Pojazdy mają przejść wieloletnie próby, a ich dane techniczne mogą zmieniać się wraz z rozwojem konstrukcji.

System otrzymał moduł uzbrojenia 155 mm powiązany z rozwiązaniami rodziny K9, prawdopodobnie z elementami wieży i automatu ładowania rozwijanymi dla K9A2. Konstrukcja ma być dostosowana do różnych nośników kołowych o odpowiednich wymiarach i nośności. Prototyp prezentowany w materiałach producenta wykorzystuje podwozie czeskiej firmy Tatra.

K9MH należy odróżnić od przyszłego następcy M109A7. Program MTC rozwiązuje problem mobilnej artylerii wspierającej lżejsze i kołowe formacje. SPH-M ma dotyczyć cięższego systemu samobieżnego, który zastąpi lub uzupełni gąsienicową rodzinę M109. Ostateczny podział zadań i przyszły status obu programów zależą od wyników testów.

Hawkeye – lekka haubica 105 mm

Hawkeye firmy AM General reprezentuje inną klasę niż K9MH. Jest to system 105 mm oparty na haubicy M20, wywodzącej się z M119, zamontowanej na pojeździe HMMWV. W zależności od amunicji może osiągać zasięg około 11,5–19,5 km. Stała szybkostrzelność wynosi około trzech strzałów na minutę, a czas przygotowania do otwarcia ognia ma być krótszy niż 90 sekund.

Załoga liczy zwykle cztery osoby, choć w określonych warunkach obsługę może ograniczyć się do dwóch żołnierzy. Masa systemu zależy od konfiguracji i nośnika. W prezentowanych wariantach wynosiła około 4,5–6,4 tony. Dzięki niewielkim wymaganiom konstrukcję można rozważać także na innych pojazdach, między innymi transporterach kołowych.

Czym jest technologia soft recoil?

Soft recoil, czyli miękki odrzut, to rozwiązanie, które zmniejsza obciążenia przekazywane z działa na podwozie podczas strzału. W klasycznej haubicy energia odrzutu musi zostać przejęta przez łoże, lemiesze, podpory albo ciężką konstrukcję pojazdu. Im większy kaliber i masa pocisku, tym większe wymagania wobec całego systemu.

Mechanizm miękkiego odrzutu zmienia sposób pracy zespołu artyleryjskiego podczas wystrzału. Elementy działa mogą rozpocząć kontrolowany ruch jeszcze przed pełnym przekazaniem energii na podpory i nośnik. Dzięki temu chwilowa siła działająca na pojazd jest mniejsza. W materiałach dotyczących systemu Hawkeye wskazuje się redukcję obciążeń sięgającą około 60%, choć dokładna wartość zależy od konfiguracji i warunków testu.

Ograniczenie odrzutu pozwala montować działa na podwoziach, które byłyby zbyt lekkie dla klasycznego układu. W przypadku Hawkeye jest to HMMWV. W większych systemach podobna zasada może ułatwiać instalację uzbrojenia 155 mm na ciężarówkach kołowych zamiast na znacznie cięższych podwoziach gąsienicowych.

Technologia nie usuwa całkowicie problemów konstrukcyjnych. Nośnik nadal musi mieć odpowiednią sztywność, stabilność, nośność i zdolność do przenoszenia amunicji. Soft recoil zmniejsza wymagania dotyczące obciążeń, ale nie zastępuje właściwego projektu zawieszenia, podpór oraz układu kierowania ogniem.

Jej znaczenie wykracza poza pojedynczą haubicę. Rozwiązanie może być stosowane w systemach 105 i 155 mm, a także w wybranych moździerzach 120 mm. Z tego powodu stało się jednym z ważnych kierunków rozwoju lekkiej artylerii kołowej.

Programy modernizacyjne a prototypy

W dyskusji o amerykańskiej haubicy łatwo połączyć konstrukcje, które znajdują się na różnych etapach rozwoju. MTC jest programem zakupowym nastawionym na prototypy K9MH. Brutus był natomiast demonstratorem 155 mm na podwoziu ciężarówki FMTV, rozwijanym przez Mandus Group i testowanym podczas ćwiczeń. Nie stał się docelowym systemem zastępującym M777A2.

Podobnie SPH-M nie jest inną nazwą programu MTC. Dotyczy poszukiwania następcy M109A7, a więc cięższej artylerii samobieżnej. Takie rozróżnienie jest istotne, ponieważ kołowe działo 155 mm może pełnić zadania w jednostkach lekkich i średnich, ale nie musi zastępować gąsienicowej haubicy przeznaczonej do działań z ciężkimi brygadami.

Jaka jest przyszłość amerykańskiej artylerii?

Najbardziej wyraźny kierunek rozwoju prowadzi ku artylerii, która łączy duży kaliber z szybkością przemieszczania. K9MH jest ważnym kandydatem do roli systemu MTC, lecz na obecnym etapie pozostaje konstrukcją rozwijaną i testowaną. Nie można jeszcze traktować go jako powszechnie przyjętego następcy M777A2.

Przyszły układ amerykańskiej artylerii będzie prawdopodobnie mieszany. Lekkie haubice, takie jak Hawkeye, mogą odpowiadać potrzebom jednostek o wysokiej mobilności, a cięższe systemy 155 mm zapewnią większą siłę ognia. O tym, które rozwiązania osiągną status docelowego uzbrojenia, zdecydują wyniki prób, wymagania operacyjne i zdolność do działania w warunkach stałego zagrożenia rozpoznaniem.