Zasady przypinania odznak, orderów, medali i baretek do munduru wojskowego określa Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 20 maja 2022 r. Nie można rozmieszczać ich dowolnie – znaczenie mają rodzaj ubioru, rodzaj Sił Zbrojnych, odległość od guzików lub kieszeni oraz starszeństwo odznaczeń.
Podstawa prawna i rodzaj munduru
Szczegółowe reguły wynikają z rozdziału 6 rozporządzenia, wydanego na podstawie Ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Przepisy rozróżniają między innymi ubiór galowy, wyjściowy, służbowy, polowy i ćwiczebny, a także umundurowanie Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych oraz Marynarki Wojennej.
Odznaki orderów i odznaczeń nosi się przede wszystkim na kurtce munduru galowego. Baretki są dopuszczone także na kurtce munduru wyjściowego i bluzie wyjściowej marynarskiej, a w określonych sytuacjach również na elementach ubioru służbowego. W czasie działań bojowych, szkolenia poligonowego i ćwiczeń baretek się nie nosi, z wyjątkiem zasad dotyczących wskazanych w przepisach odznaczeń na ubiorach polowych i specjalnych.
Przeczytaj również: Wojskowa odznaka strzelecka – gdzie na mundurze ją nosić?
Gdzie przypiąć odznaki i medale?
Odznaki orderów i odznaczeń zawiesza się na wstążkach o długości od 55 do 60 mm. Ich górne krawędzie powinny tworzyć równą linię poziomą. Punkt montażu zależy od rodzaju munduru:
| Rodzaj munduru | Punkt odniesienia | Odległość |
|---|---|---|
| Wojska Lądowe i Siły Powietrzne | Patka lewej górnej kieszeni | 55 mm powyżej patki |
| Marynarka Wojenna – kurtka munduru | Drugi guzik od góry lewego rzędu | 140–160 mm powyżej guzika |
| Marynarka Wojenna – bluza wyjściowa marynarska | Początek rozcięcia dekoltu | 20 mm powyżej |
| Półfrak ubioru wieczorowego | Pierwszy guzik od góry lewego rzędu | 120–140 mm powyżej guzika |
Na kurtkach Wojsk Lądowych i Sił Powietrznych jedna odznaka powinna znajdować się symetrycznie na wysokości lewej piersi, a wstążkę podkłada się pod kołnierz tak, aby odznaka przykrywała patkę kieszeni symetrycznie względem jej brzegów i guzika.
Na kurtce Marynarki Wojennej pojedynczą odznakę umieszcza się symetrycznie między krawędzią kołnierza a wszyciem rękawa. Na bluzie marynarskiej odznaka znajduje się 20 mm w lewo od krawędzi wyłożonego krawata marynarskiego.
Odznaki wojskowe i pamiątkowe
Na kurtkach Wojsk Lądowych i Sił Powietrznych odznaki absolwenckie, honorowe, niewojskowe i znaki specjalne umieszcza się na środku prawej górnej kieszeni, między guzikiem a dolną krawędzią kieszeni. Na środku lewej górnej kieszeni umieszcza się odznakę pamiątkową, okolicznościową lub jubileuszową. Łącznie na obu kieszeniach mogą znajdować się najwyżej cztery odznaki.
Przeczytaj również: Hełm kuloodporny hp-05 – koszt, specyfikacje techniczne
Odznaki krajowe mają pierwszeństwo przed zagranicznymi, a wojskowe przed niewojskowymi. W Marynarce Wojennej dodatkowe odległości zależą także od wymiarów odznaki. Elementy, których jeden z wymiarów przekracza 40 mm, umieszcza się na kurtce 60–80 mm na zewnątrz drugiego górnego prawego guzika. Odznaki o wymiarach nieprzekraczających 40 × 40 mm umieszcza się 10 mm na zewnątrz pierwszego górnego prawego guzika.
Jak układać baretki?
Baretki nosi się bezpośrednio nad patką lewej górnej kieszeni na kurtkach Wojsk Lądowych i Sił Powietrznych. Na kurtce Marynarki Wojennej obowiązuje odległość 140–160 mm nad drugim guzikiem od góry, liczona do dolnej krawędzi dolnego rzędu baretek. Na bluzie wyjściowej marynarskiej baretki umieszcza się 20 mm nad początkiem rozcięcia dekoltu.
Przeczytaj również: Kamizelka kwm-02 – cena, dane techniczne
Wysokość baretki wynosi 8–10 mm. Przy więcej niż jednej baretce nie pozostawia się między nimi przerw. Gdy kołnierz lub krawat zasłania pierwszą baretkę najwyższego orderu albo odznaczenia, w górnym rzędzie pozostawia się tylko dwie widoczne baretki.
Układ baretek na kurtkach Wojsk Lądowych i Sił Powietrznych wykonuje się w następującej kolejności:
- Pojedynczą baretkę umieszcza się symetrycznie nad środkiem kieszeni.
- Dwie lub trzy baretki układa się w jednym rzędzie, bez przerw, symetrycznie nad środkiem kieszeni.
- Powyżej trzech baretek tworzy się kolejne rzędy, bezpośrednio jeden pod drugim, po trzy baretki w każdym rzędzie.
- Jeżeli w dolnym rzędzie pozostają mniej niż trzy baretki, umieszcza się je pod środkiem rzędu znajdującego się wyżej.
Każdy kolejny rząd baretek powinien być wysunięty o 2 mm względem poprzedniego, a lewa krawędź całego zestawu powinna przebiegać ukosem, równolegle do wszycia rękawa. Na bluzie ćwiczebnej, bluzach i kombinezonach ubiorów specjalnych baretki nosi się bezpośrednio nad oznaką stopnia wojskowego. Przy większej liczbie układa się je w dwóch rzędach, z dolnym rzędem pod środkiem górnego.
Starszeństwo odznaczeń
Kolejność nie zależy od wyglądu odznaczeń ani od liczby ich posiadania. Zgodnie z § 51 rozporządzenia najpierw uwzględnia się odznaczenia nadane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, następnie przez Prezesa Rady Ministrów i Ministra Obrony Narodowej, a na końcu odznaczenia zagraniczne.
| Kategoria | Pozycja w hierarchii | Zasada rozmieszczenia |
|---|---|---|
| Odznaczenia polskie nadane przez Prezydenta RP | Wyższa | Przed pozostałymi kategoriami |
| Odznaczenia nadane przez Prezesa Rady Ministrów lub MON | Po odznaczeniach prezydenckich | Zgodnie ze starszeństwem |
| Odznaczenia zagraniczne | Ostatnia kolejność | Po odznaczeniach polskich, według właściwych przepisów |
W przypadku tego samego orderu nosi się wyłącznie klasę najwyższą, a przy tym samym odznaczeniu – najwyższy posiadany stopień. Wyjątek dotyczy Orderu Wojennego Virtuti Militari i Orderu Krzyża Wojskowego, których wszystkie posiadane klasy mogą być noszone jednocześnie. Wstążki kolejnych odznaczeń częściowo podkłada się pod wstążkę odznaczenia o wyższym starszeństwie. Przy większej liczbie odznaczeń wstążki górnego rzędu zasłaniają wstążki dolnego, a odznaki dolnego rzędu są przysłonięte do połowy.
Kiedy nie nosi się odznak?
Rozporządzenie przewiduje sytuacje, w których żołnierz jest zwolniony z obowiązku noszenia umundurowania oraz oznak wojskowych. Należą do nich:
- wykonywanie prac specjalistycznych wymagających odzieży ochronnej, roboczej albo ubioru specjalnego;
- działania bojowe, szkolenie poligonowe i ćwiczenia, w zakresie określonym dla danego rodzaju ubioru;
- leczenie, rehabilitacja oraz sytuacje uzasadnione względami zdrowotnymi, za zgodą przełożonego;
- występowanie przed organami i urzędami cywilnymi, jeżeli przełożony wyrazi zgodę;
- wykonywanie czynności w ubiorze cywilnym w SKW, SWW, Żandarmerii Wojskowej, Wojskach Specjalnych oraz innych wskazanych strukturach;
- służbowy wyjazd za granicę, jeżeli organ delegujący nie określi obowiązku występowania w umundurowaniu;
- ciąża, jeżeli żołnierka złoży pisemny wniosek, a zwolnienie zostanie ogłoszone w rozkazie dowódcy.
Nieprawidłowe przypięcie jest uchybieniem regulaminowym
Odległości, liczba odznak, sposób podkładania wstążek i starszeństwo wynikają z przepisów, dlatego estetyczna ocena żołnierza nie może zastąpić zgodności z regulaminem. Przed przygotowaniem munduru trzeba sprawdzić rodzaj ubioru, przynależność do Wojsk Lądowych, Sił Powietrznych albo Marynarki Wojennej oraz aktualne brzmienie § 48–72 i załącznika nr 17 rozporządzenia.
Rozporządzenie może zostać zmienione, dlatego w przypadku uroczystości służbowej rozstrzygające są aktualne przepisy, polecenie organizatora oraz wytyczne przełożonego. Błędne rozmieszczenie odznak lub noszenie elementów niedopuszczonych dla danego ubioru stanowi uchybienie regulaminowe i może rodzić odpowiedzialność dyscyplinarną.
Artykuł ma charakter informacyjny. Przed zastosowaniem podanych zasad należy sprawdzić aktualny tekst Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 maja 2022 r. oraz polecenia właściwego przełożonego.
