Kagero Publishing

okrety ws02 aero05 sm06 mwsp03 amia04 Okrety01 mil

Back Jesteś tutaj: Start Na morzu Marynarka Wojenna Potencjał wojskowy Floty Północnej

Na morzu

Potencjał wojskowy Floty Północnej

 

flota polnocnaW Rosji ochroną granicy morskiej zajmują się siły morskie Federalnej Straży Granicznej (dysponujące ponad tysiącem okrętów, kutrów i łodzi). Formacja ta podlega z kolei Federalnej Służbie Bezpieczeństwa. Siły morskie Straży Granicznej są zorganizowane w dziesięć regionów, z których za wody arktyczne odpowiadają: 1. murmański, 2. archangielski i 10. kamczacki.

Dysponują one między innymi sześcioma okrętami patrolowymi o cechach lodołamacza typu Iwan Susanin (wyporność pełna: 3710 t, długość: 70 m, szerokość: 18,1 m, zanurzenie: 6,5 m, siłownia diesel-elektryczna o mocy 4800 KM, prędkość: 14 węzłów, zasięg: 13 000 mil morskich przy prędkości 9,5 węzła, uzbrojenie: 76-mm armata, dwie 30-mm armaty rotacyjne, lądowisko dla śmigłowca, załoga: 42 z możliwością zaokrętowania dodatkowych 81 osób) oraz około trzydziestoma dużymi i pięciuset małymi jednostkami pływającymi.
Do roku 2010 północ Rosji była obszarem odpowiedzialności czterech z sześciu występujących w strukturze sił zbrojnych okręgów wojskowych: Leningradzkiego (nazwę utrzymano mimo zmiany nazewnictwa samego miasta), Nadwołżańsko-Uralskiego, Syberyjskiego i Dalekowschodniego, ale dominującą rolę w Arktyce odgrywała jednak marynarka wojenna – czyli rosyjska Flota Północna. 1 grudnia 2010 r. istniejące okręgi wojskowe zostały rozformowane, a na ich miejsce powołano cztery dowództwa strategiczno-operacyjne, którym podporządkowano wszystkie siły (z wyjątkiem strategicznych sił nuklearnych) stacjonujące na ich obszarze odpowiedzialności (lądowe, powietrzne, morskie). Za zachodnią część rosyjskiej Dalekiej Północy odpowiedzialność ponosi obecnie Zachodnie Dowództwo Strategiczno-Operacyjne z siedzibą w St. Petersburgu; za środkową Centralne Dowództwo Strategiczno-Operacyjne z siedzibą w Jekaterynburgu; za wschodnią zaś Wschodnie Dowództwo Strategiczno-Operacyjne z siedzibą w Chabarowsku.
Federacja Rosyjska jest jedynym państwem, które zdecydowało się na rozmieszczenie za kręgiem polarnym związku sił morskich szczebla strategicznego. Wynika to w zasadniczej mierze z uwarunkowań geograficznych – jedynie bazy na północy zapewniają flocie rosyjskiej wolny dostęp na otwarte wody Atlantyku, gdzie w czasie „zimnej wojny” przebiegała najważniejsza, łącząca potencjalne europejskie pole bitwy z amerykańskim zapleczem, komunikacja morska „wolnego świata”. Prócz tego, manewrujące na Morzu Arktycznym atomowe okręty podwodne uzbrojone w rakiety balistyczne, dzieli stosunkowo niewielki dystans od największych amerykańskich ośrodków miejskich. Sytuacja ta, arcyważna w czasie globalnej rywalizacji antagonistycznych bloków polityczno-wojskowych, zachowuje, wbrew pozorom, swoje znaczenie również obecnie.
Bardzo silna pozycja wojskowa Federacji Rosyjskiej w Arktyce jest w zasadniczej mierze dziedzictwem okresu sowieckiego. Trzeba jednak zaznaczyć, że pierwsze próby zorganizowania stałych sił morskich bazujących za kołem podbiegunowym podjęto jeszcze za Rosji carów. Chociaż Rosjanie byli obecni nad Morzem Barentsa przez kilkaset lat, a co najmniej od wieku XV handel morski odgrywał dla Rosji istotną rolę, to rozbudowę potencjału wojskowego rozpoczęto tam stosunkowo późno. Dopiero dynamiczny rozwój floty niemieckiej uzmysłowił rosyjskim decydentom, że w przypadku konfliktu z tym państwem transfer na północ okrętów z Bałtyku nie będzie możliwy. W następstwie przedstawionej konstatacji w roku 1895 rozpoczęto budowę nowoczesnego portu w Aleksandrowsku (obecnie Polarnyj) u wylotu Fiordu Murmańskiego. Nie poszło za tym jednak przebazowanie okrętów. Klęska pod Cuszimą w 1905 r. opóźniła na długie lata wprowadzenie na północ sił morskich Rosji.
Podczas pierwszej wojny światowej, w roku 1916, przystąpiono do organizacji Flotylli Północnego Oceanu Lodowatego, dla której przewidziano punkty bazowania w Murmańsku i Jokandze. W ciągu kilkunastu miesięcy dysponowała ona jednym pancernikiem, dwoma krążownikami, sześcioma torpedowcami i niszczycielami oraz dwoma okrętami podwodnymi wraz z pewną liczbą pomocniczych jednostek pływających. Okręty, które weszły w skład flotylli, wydzieliła Flota Oceanu Spokojnego, a ponadto część z nich zakupiono za granicą. Głównym zadaniem flotylli była ochrona transportów uzbrojenia płynących z Europy Zachodniej (ich znaczenie wzrosło skokowo po uruchomieniu w 1917 r. linii kolejowej łączącej Murmańsk z resztą kraju) oraz arktycznych obszarów państwa przed działaniami niemieckich krążowników pomocniczych. Kres istnieniu flotylli przyniosły rewolucja, wojna domowa i interwencja mocarstw Ententy na Dalekiej Północy. Okręty zostały w sierpniu 1918 r. zdobyte i przekazane „białym”, bądź zatopione.
Związek Sowiecki zdecydował się na odbudowę sił morskich na północy w roku 1933. Wtedy z Floty Bałtyckiej wydzielono dwa niszczyciele, dwa dozorowce i dwa okręty podwodne, które stały się rdzeniem ówczesnej Flotylli Północnej. Wkrótce dołączyły do nich: niszczyciel, dozorowiec, jeszcze jeden okręt podwodny oraz dwa trałowce. Siły te bazowały początkowo w porcie Soroka, a później w Polarnyj. 11 maja 1937 r. zostały przemianowane na Flotę Północną. Równocześnie ze wzmacnianiem sił okrętowych tworzono polarne lotnictwo morskie, rozbudowywano infrastrukturę portowo-bazową, wznoszono lotniska, baterie nadbrzeżne oraz stanowiska artylerii przeciwlotniczej.
Flota Północna po raz pierwszy wzięła udział w działaniach bojowych podczas wojny zimowej, którą Związek Sowiecki toczył z Finlandią. Blokowała ona wówczas fiński port Petsamo (obecnie Pieczynga) oraz prowadziła ostrzał wybrzeża przeciwnika.
W momencie wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej Flota Północna posiadała osiem niszczycieli, piętnaście okrętów podwodnych, dwa ścigacze torpedowe i siedem patrolowych, dwa trałowce i sto szesnaście samolotów. W toku działań została ona wzmocniona okrętami ze składu Floty Oceanu Spokojnego, Flotylli Kaspijskiej oraz jednostkami dostarczonymi przez Wielką Brytanię. Odegrała stosunkowo istotną rolę w obronie konwojów arktycznych na ostatnim odcinku ich marszruty oraz w osłonie i wsparciu nadmorskiego skrzydła walczącej z Niemcami 14. Armii. Jej rola wzrosła zwłaszcza po przerwaniu przez Niemców kolei murmańskiej. Po wewnętrznych torach wodnych sowieckiej Arktyki przeprowadzono wówczas 2568 transportowców i 3617 okrętów wojennych.
Po drugiej wojnie światowej Flota Północna stała się jednym z zasadniczych elementów sowieckiej machiny wojennej. Już w czerwcu 1956 r. otrzymała pierwszy okręt podwodny (jeszcze o napędzie konwencjonalnym), uzbrojony w rakiety balistyczne (B-67). W 1958 r. do służby na północy wszedł pierwszy sowiecki atomowy okręt podwodny K-3 (noszący później oficjalną nazwę „Leninski Komsomoł”).
W następnych latach Arktyka stała się zatem obszarem wzmożonej rywalizacji militarnej. Skoro amerykańskie okręty podwodne odbywały rejsy pod biegunową czapą lodową, marynarka sowiecka była gotowa uczynić to samo. Tego typu misję miał przeprowadzić okręt K-3. Wyszedł on z tajnej bazy w Zapadnajej Licy (rejon Murmańska) i 17 lipca 1962 r., jako pierwszy radziecki atomowy okręt podwodny, osiągnął biegun. W tym czasie intensywnie rozbudowywana Flota Północna stała się najsilniejszym z czterech sowieckich związków operacyjno-strategicznych sił morskich.
Po rozpadzie Związku Sowieckiego, Flotę Północną dotknęły problemy finansowe, które spowodowały nie tylko poważne trudności w utrzymaniu sił (jej rdzeniem były wówczas osiemdziesiąt cztery atomowe okręty podwodne na sto dziewięćdziesiąt sześć podnoszących sowiecką banderę), ale również z regularnym wypłacaniem poborów oficerom i marynarzom, a nawet z zapewnieniem ciągłości zaopatrzenia w podstawowe artykuły żywnościowe. W połączeniu z traktatami rozbrojeniowymi START wymusiło to znaczną redukcję sił floty (o ponad 40%). Mimo to Flota Północna pozostaje nadal najsilniejszą składową rosyjskich sił morskich, posiadając około 1750 głowic nuklearnych.
Należy podkreślić, że mimo rozlicznych trudności, które dotknęły marynarkę (w tym Flotę Północną) i inne rodzaje sił zbrojnych, współcześnie Federacja Rosyjska dysponuje za kołem podbiegunowym największym potencjałem militarnym ze wszystkich państw uczestniczących w arktycznej rozgrywce. I chociaż nie wydaje się, by argument siły militarnej w poruszanych kwestiach miał się okazać decydujący, to jednak nie może być on lekceważony.
Obecnie (stan na początek roku 2008) Flota Północna Federacji Rosyjskiej (FPFR) liczy 47 tys. żołnierzy (siły morskie w całości dysponują personelem liczącym 140 tys. osób, z tego we Flocie Oceanu Spokojnego 38 tys., we Flocie Bałtyckiej 26 tys., we Flocie Czarnomorskiej 20 tys., we Flotylli Kaspijskiej 9 tys.). Dowódcą Floty Północnej od września 2007 r. jest wiceadmirał Nikołaj Maksimow, wcześniej szef sztabu FPFR.
Flota posiada 246 jednostek pływających (84 bojowe i 162 pomocnicze) oraz 258 samolotów i śmigłowców, w tym: 11 atomowych okrętów podwodnych uzbrojonych w rakiety balistyczne, 16 atomowych wielozadaniowych okrętów podwodnych, 14 klasycznych okrętów podwodnych, jeden lotniskowiec wielozadaniowy, 2 ciężkie krążowniki rakietowe, 9 niszczycieli rakietowych, 6 korwet ZOP (zwalczania okrętów podwodnych), 3 korwety rakietowe, 5 okrętów desantowych, 146 pomocniczych jednostek pływających, 173 samoloty bojowe i 85 śmigłowców.
Jednostki pływające Floty Północnej są zorganizowane w eskadry, flotyllę sił różnorodnych, dywizje, brygady oraz dywizjony okrętów. Dowództwo Floty Północnej znajduje się w Siewieromorsku, a jej okręty stacjonują w niezamarzających zatokach w rejonach baz morskich: Siewieromorsk, Polarnyj, Nerpicha, Gadziejewo, Widajewo, Murmańsk i Siewierodwińsk.
tabela

Flota Północna dysponuje ponadto rozbudowanym komponentem brzegowym. Jego zasadnicze elementy to:
– 61. Samodzielna Kirkeneska Brygada Piechoty Morskiej (miejsce dyslokacji – Sputnik),
– 536. Samodzielna Brygada Artylerii Nadbrzeżnej (Snieżnogorsk),
– 420. morski pułk rozpoznawczy specjalnego przeznaczenia (Polarnyj),
– 99. samodzielny pułk łączności (Polarnyj),
– 215. samodzielny pułk walki radioelektronicznej (Siewieromorsk),
– pułk rakiet przeciwlotniczych (Siewieromorsk),
– pułk chemiczny MSD (Murmańsk),
– 180. morski batalion inżynieryjny (Siewieromorsk),
– batalion ochrony i obrony Dowództwa Floty Północnej,
– 160. kompania płetwonurków bojowych,
– 269. samodzielna kompania płetwonurków bojowych, pododdział sformowany 1 czerwca 1987 r.,
– 313. kompania płetwonurków bojowych,
– 516. węzeł łączności,
– komendantura 45. Państwowego Poligonu Morskiego,
– 286. baza zaopatrzenia (Murmańsk),
– 287. baza zaopatrzenia (Murmańsk).

Spośród wymienionych w tabeli samolotów największy potencjał ofensywny posiadają bombowce Tu-22M3, przeznaczone do wykonywania ataków uzbrojeniem rakietowym na cele morskie i lądowe. Ważną rolę odgrywają też samoloty Tu-142MR, oddelegowane do retranslacji łączności z zanurzonymi atomowymi okrętami podwodnymi (jest to specjalistyczna wersja omówionego później samolotu Tu-95). Z kolei samoloty Ił-38 i Tu-142MK to morskie maszyny patrolowe dalekiego zasięgu dostosowane do zwalczania okrętów podwodnych.
Obecnie Flota Północna jest uważana przez władze państwa za najważniejszy związek strategiczno-operacyjny sił morskich. Znajduje to odzwierciedlenie między innymi w „Doktrynie Morskiej Federacji Rosyjskiej” (ros. Морская Доктрина Российской Федерации).
Oprócz Floty Północnej Federacja Rosyjska dysponuje w regionach borealnych elementami systemu wczesnego ostrzegania – radarami „Dariał” w rejonie Oleniegorska na półwyspie Kola, pod Peczorą (Republika Komi) oraz w rejonie Irkucka, a także położoną w pobliżu Peczory bazą samolotów A-50. W planach jest modernizacja systemu wczesnego ostrzegania, w ramach której zamierza się wznieść nowe stacje radiolokacyjne typu „Woroneż DM” pod Barnaułem (Kraj Ałtajski), w Usole Syberyjskim (obwód irkucki) i w Peczorze.
W 2007 r. reaktywowano loty długodystansowe samolotów wojskowych nad Arktyką. Podczas jednego z nich, który odbył się 10 czerwca 2008 r. (samolot Tu-95 przebywał dwadzieścia godzin w powietrzu), szef Głównego Zarządu Szkolenia Bojowego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, generał Władimir Szamanow, stwierdził, że armia jest gotowa do działań ukierunkowanych na zabezpieczenie interesów państwa na Dalekiej Północy. Poinformował ponadto o przygotowywaniu szczegółowych zadań z tym związanych dla wydzielonych komponentów sił zbrojnych. Co więcej, na ćwiczenia NATO odpowiedziano ćwiczeniem rosyjskiego lotnictwa strategicznego w rejonie Workuty, w którym wzięło udział sześć bombowców strategicznych Tu-160.
Na marginesie warto zauważyć, że wzmożona aktywność rosyjskiego lotnictwa morskiego nad Północnym Atlantykiem wymusiła reakcję NATO. Pod koniec 2006 r. bombowce rosyjskie po raz pierwszy od wielu lat pojawiły się w pobliżu Islandii. Rząd wyspiarskiej republiki, będącej członkiem sojuszu, lecz nieposiadającej sił zbrojnych, zażądał wówczas od NATO ochrony przestrzeni powietrznej (na przełomie lat 2006 i 2007 z bazy Keflavík wycofali swoje samoloty Amerykanie, stacjonujący tam od drugiej wojny światowej, a Keflavík stał się cywilnym portem lotniczym). 26 lipca 2007 r. Rada Północnoatlantycka podjęła decyzję o rozpoczęciu działań określonych jako Iceland Air Policing, w ramach których myśliwce sojuszu miały stacjonować na wyspie w czterech kilkutygodniowych turach.
Po kolejnym przelocie rosyjskich maszyn 19 marca 2008 r. minister obrony i sprawiedliwości Islandii, Bjorn Bjornson, zażądał wyjaśnień od ambasadora Rosji i uzyskał odpowiedź, że loty będą kontynuowane. W reakcji na to Francja, pragnąca podkreślić powrót do struktur militarnych NATO, zadeklarowała wysłanie na Islandię grupy myśliwskiej. Cztery samoloty Mirage 2000-5F osiągnęły gotowość bojową w połowie maja, a 9 czerwca nawiązały kontakt z parą rosyjskich Tu-95. Misja francuska zakończyła się 27 czerwca. W następnej kolejności na Islandii bazowali: od września Amerykanie, w roku 2009 Duńczycy i Hiszpanie, a w roku 2010 załogi samolotów F-16 Polskich Sił Powietrznych.
Równocześnie Rosja ostro sprzeciwia się wprowadzaniu na północy sił zbrojnych spoza regionu, nawet jeżeli odbywa się to w ramach przedsięwzięć sojuszniczych. Minister spraw zagranicznych Federacji Rosyjskiej, Siergiej Ławrow, poddał ostrej krytyce fakt organizowania przez NATO w północnej Norwegii cyklicznych ćwiczeń pod kryptonimem „Cold Response”. Szczególnie negatywnie oceniono przedsięwzięcie zorganizowane w roku 2009, gdyż jego część wojskowa była rozgrywana w oparciu o scenariusz zakładający „wojnę o surowce”.
 
Krzysztof Kubiak – komandor porucznik rezerwy, dr hab. Absolwent Akademii Marynarki Wojennej (promocja 1989). W 1992 roku ukończył Uniwersytet Gdański (nauki polityczne), w 1998 roku uzyskał stopień naukowy doktora (nauki wojskowe) na Wydziale Dowódczo-Sztabowym Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni, a w roku 2003 stopień naukowy doktora habilitowanego (nauki wojskowe) na Wydziale Strategiczno-Obronnym Akademii Obrony Narodowej w Warszawie. Obecnie pełni funkcję prorektora do spraw rozwoju Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół współczesnych konfliktów zbrojnych, terroryzmu oraz piractwa. Pasją są muzea militarne i nautyczne oraz fortyfikacje (ze szczególnym uwzględnieniem fortyfikacji nadbrzeżnych).

Tekst stanowi fragment książki „Interesy i spory państw w Arktyce w pierwszych dekadach XXI wieku” (Wydawnictwo Trio 2012). Przedruk za zgodą Wydawnictwa Trio.

Najnowsze wiadomości

zapraszamy do sklepu    •    sklep.kagero.pl

nowosci portal